Feeds:
Posts
Comments

U razvoju muzičke kulture XIX vijek predstavlja jedno od najbogatijih razdoblja. To bogastvo ogleda se u stvaranju novih izražajnih sredstava,u sadržaju i obliku. Romantizam je dao krupna ostvarenja na području opere,simfonijske,kamerne i koncertne muzike,muzike za klavir i solo pjesme,a takođe i velike majstore,kompozitore i izvođače. Donio je tješnju vezu između širokih slojeva naroda i muzike kao umjetnosti. Krug ljubitelja muzike i građanskih slojeva postajao je sve širi. Osnivaju se muzička udruženja, kompozitori se oslobađaju obaveza prema feudalcima i počinju da djeluju samostalno. Umjetničko stvaranje postaje subjektivno. Umjetnik je razočaran u stvarnost,povlači se u sebe i svoja osjećanja i nastoji da oživi srednji vijek. Svoje junake nalazi u srednjevijekovnim fantastičnim likovima. Težeći da drugačije živi, romantičar se interesuje za folklor. Samoća ga goni u prirodu,gdje zapaža nove momente koji potvrđuju njegovo duševno stanje. Za kompozitore romantičare značajno je to da su stvorili male forme, koje su odraz njihove nestalnosti i trenutnih duševnih stanja. Sklonost ka malim formama stvorila je najprije klavirsku minijaturu i solo pjesmu.
Naravno, nisu samo to oblici romantizma. U romantizmu će nastati i programska muzika ( Berlioz i List ), a centralni oblik će biti simfonijska poema. Izraz ’’programska muzika’’ označava kompozicije koje opisuju neka vanmuzička dešavanja, pri čemu ’’program’’ predstavlja onaj vanmuzički doživljaj koji se želi dočarati- muzika govori nešto izvan sebe same. Devetnaesti vijek će donijeti i reformu opere (Vagner). Nemoguće je da se ne pomene i romantičarska melodija:ona dobija veći obim, slobodniji tok, novu ritmičku podlogu i obilno koristi hromatiku. Javlja se težnja za novim orkestarskim bojama, povećanim orkestrom i usavršavanjem tehnike limenih instrumenata. Devetnaesti vijek mijenja sliku evropske muzike. Mnogi narodi koji su svoju muzičku kulturu gradili pod uticajem italijanske, francuske i njemačke muzike nastoje sada da njihovi kompozitori u svoja djela unose njihov folklor i stvaraju orginalna djela.
Kompozitori tog doba inspiraciju za svoja djela često pronalaze u svaralaštvu značajnih književnika (Lamartinea, Hugoa, Byrona, Goethea, Schillera i dr.).

Najznačajniji predstavnici evropske muzičke romantike bili su:
- Franz Schubert (1797 -1828.), kompozitor solo pjesama, klavirskih minijatura i simfonija.

- Carl Maria Weber (1786 -1826.) pisac klavirskih kompozicija, poznate opere Strijelac vilenjak s tematikom iz narodne legende.
- Felix Mendelssohn (1809 -1847.), autor klavirskih i orkestarskih kompozicija, a jedan od najistaknutijih propagatora Bahove muzike.
- Robert Schumann (1816.-1856.), autor simfonijskih etida te pjevnih, sentimentalnih solo pjesama.
-Fryderyk Chopin (1810.-1849.) , koji je velik dio svog života proveo u Parizu, pisao je virtuozne klavirske kompozicije, pronalazeći posve nove stvaralačke forme.
Simfonijskim poemama kao autori istakli su se:
-Hector Berlioz (1803-1869.) čuveni inovator na polju orkestarske muzike
-Franz Liszt (1811.-1886.) koji je bio i pijanista, kompozitor i dirigent: nadovezujući se na Berlioza, on još više usavršava simfonijsku muziku.
Od slovenskih kompozitora treba spomenuti:
Mihaila Ivanoviča Glinku (1804 ¬1857.), koji je u svojim kompozicijama povezivao rusku i evropsku muzičku tradiciju, a napisao je i poznate opere Rusmil i Ludmila te Ivan Susanjin.
Bedricha Smetanu i Antonina Leopolda Dvoržaka u Češkoj (1825 -1884.), prvi autor poznatog ciklusa simfonijskih pjesama Moja domovina, zatim opere Prodana nevjesta s obilnim korišćenjem melodike narodne pjesme, a drugi čuvene Simfonije broj 9 – ‘’Iz Novoga svijeta’’.
Johannes Brahms (1833 -1897) U Bramsovom opusu nalaze se sve glavne instrumentalne i vokalne vrste, izuzevši opere. Često se inspirisao narodnom muzikom, a naročito se istaknuo na području kamerne muzike i solo pjesama. Četiri simfonije, dva klavirska koncerta, Rapsodija za alt, violinski koncert u D-dur – u, dvorski koncert za violinu i violončelo u A-mol – u, Njemački rekvijem, i brojne solo pjesme samo su dio najvažnijeg Bramsovog opusa, uz kamerna djela te crkvena djela kojima je zaokružio bogato stvaralaštvo.Poznate su njegove ”Madjarske igre”.

U muzičkom stvaralaštvu Rusije Glinku slijede, članovi tzv.’’Ruske petorice’’:
Aleksandar Porfirovič Borodin (1833.-1881 .) sa operom Knez lgor i simfonijskim pjesmama sa sadržajima iz narodne predaje.
Modest Petrovič Musorgski (1 839- 1881) poznat u cijelom svijetu po operi Boris Godunov i Soročinski sajam.
Nikolaj Rimski Korsakov (1844.-1908.), pisac opera, od kojih mu je najpoznatija Sadko, sa tematikom iz ruske narodne epske poezije
I druga, zapadnjačka struja u Rusiji čiji je predstavnik Petar Iljič Čajkovski (1840.-1893./, jedan od najboljih svjetskih kompozitora simfonijske muzike i autor poznate opere Pikova dama – napisane prema Puškinu.

Tu su i veličanstveni operski opusi dvojice velikana:
Giussepea Verdija (1813 -1901) – Rigoletto, Trubadur, Traviata, Aida, te ništa manje značajno opersko djelo Richarda Wagnera (1813 -1883:) sa operama: Tristan i Izolda, Tanhojzer, Majstori pjevači i dr. možemo reći da je cjelokupna muzička umjetnost u razdoblju romantizma došla do takvog zamaha da ni prije ni poslije te epohe nije bilo toliko značajnih kompozitora i umjetničkih ostvarenja u svim muzičkim žanrovima.

Slično kao i u arhitekturi i slikarstvo se zasniva na proporciji i kompozicijskim kanonima. Osnov slikarske kompozicije je jasno razdvajanje slikarske površine i uprednošĆavanje kompozicionih linija.

Klasicizam se u slikarstvu formirao u prvoj polovini 17.-tog veka sa slikarima Klod Žele zvani Klod Loren (1600. – 1682. ) koji slika velike kompozicije po uzoru na antiku i renesansu, prirodne ambijente sa blještavom svetlošću, kao i Nikola Pusen (1594.- 1665.) koji je najistaknutiji slikar 17.-tog veka i čiji je ideal sklad oblika i strogost kompozicije. Pored ovog klasicizma razvijao se i akademski klasicizam.

klasic1 J.L.David:  Napoleon prelazi St.Bernard
U 19. veku se klasicizam u potpunosti izživeo i preko pokušaja restauracije klasicizma i pojedinih značajnih pojava (Engr) postao je reakcionarni pravac. Žan Dominik Engr (1780. – 1867. ) , savremenik i protivnik Ežena Delakroa (1978. – 1863. ) koji je imao naprednija shvatanja, i za razliku od njega Engr je težio za istorijskim slikarstvom i istorijskim motivima i bio je slikar i aktova kao i portreta odnosno u oblasti koju je uskoro zamenila fotografska kamera.

klasic2 J.L.David: Sokrat ispija kukutu

Realizam je u opštem značenju oznaka za sva strujanja u umetnosti koja se odlikuju težnjom ka bliskošću u prikazu stvarnosti, nasuprot idealizmu koji teži da se izdigne iznad stvarnosti. U posebnom značenju termin realizam se odnosi na pravac u francuskom slikarstvu sredinom 19. veka čiji je glavni predstavnik Gistav Kurbe.

Gustav Kurbe: Prosejavanje psenice

250px-Gustave_Courbet_014

Prvi oblik realizma označava se često i kao naturalizam, budući da se umetnici u okviru tog značenja upravljaju prema vidljivoj i empirijski spoznajnoj prirodi što vodi u većini slučajeva ka likovnim rešenjima koja su verna u detalju i ispravna u pogledu anatomije odnosno perspektive. Takva strujanja koja su zainteresovana za mimetičko prenošenje stvarnosti mogu se sresti u umetnosti svih vremena pa čak i u praistorijskim pećinskim slikama, na egipatskim portretima na mumijama ili na rimskom zidnom slikarstvu. Ostale umetničke epohe koje su bile na poseban način bliske preciznom podražavanju jesu pozno srednjovekovno slikarstvo, umetnost renesanse, karavađizam ili holandsko i špansko slikarstvo baroka. Vrste kao što su slikarstvo portreta, mrtve prirode i pejzaža izvan svih epoha karakteriše realistično prenošenje onoga što je viđeno. Spektar seže od čistog trompe d’oile slikarstva preko slikarstva veduta pa sve do oblika koji interpretiraju stvarnost kao što su na primer reprezentativni, lako ulepšani portreti ili komponovani isečci iz pejzaža. Jer dok se čist naturalizam često vrednuje kao neumetnički, jer zahteva samo zanatsko savršenstvo kreativnim odnosom prema naturalističko shvaćenim elementima moguće je postići i umetnički efekat. To utoliko pre što je izbor prikazanih motiva od najvećeg značaja. Tako je naturalistički način prikazivanja često povezan sa integrisanjem ružnog, brutalnog ili grubog kao što je to na primer na slikama Karavađa ili na žanr slikama Adrijana Brouvera. Naturalističko prenošenje stvarnosti ispunjava zbog toga različite funkcije; jedna od njih je memorijalna funkcija kod portreta, kod kojih se pažnja poklanja pre svega reprezentativnosti. To realistično prenošenje stvarnosti može međutim, imati i moralni značaj time što se prikazuje društvena realnost čije negativne strane često zanemaruju idealizujući umetnički pravci.

Ovaj moralni aspekt realističnog načina slikanja bio je oslonac epohe realizma u Francuskoj. Kurbe je skovao pojam réalisme na taj način što je tu reč napisao kao naslov za pregled svojih dela na Svetskoj izložbi u Parizu 1855. godine. Njegove slike su posvećene jednostavnom često oskudnom pejzažu, marljivim stanovnicima sela i slično. One predstavljaju produžetak realističkih tendencija onakvih kakve su bile razvijene u barbizonskoj školi za slikarstvo pejzaža ali sad uz korišćenje slikarstva u slobodnom prostoru i u pravcu društvene relevantnosti. Njima je zajedničko nastojanje koje je upravljeno protiv istorizujućih tendencija i koje pridaje najveći značaj neposrednoj stvarnosti i njenim pojavnim oblicima. Mada se mnoge slike odlikuju socijalno-kritičkim i političkim aspektom one se takođe mogu tumačiti i alegorijski ili simbolički. Jedno od svojih dela Slikarski atelje Kurbe označava kao stvarnu alegoriju. Na slikama Žan-Fransoa Mijea koji se takođe svrstava u realizam javlja se u to i izvesna religiozno-hrišćanska potka. Njegove Sakupljačice klasja, na primer, predstavljaju jednu od najsiromašnijih grupa stanovništva ali se njihov rad harmonizuje i smešta u jedan viši po važnosti nadređeni smisaoni kontekst.

Žan-Fransoa Mijea: Sakupljačice klasja

250px-Millet_Gleaners

U drugoj polovini 19. veka raširile su se realistične struje po čitavoj Evropi. U Nemačkoj bio je to krug oko Vilhelma Lajbla i Karla Šuha koji se pod jakim uticajem Kurbea, čije je delo zahvaljujući izložbama bilo poznato u Nemačkoj- u delimično akribičnoj detaljnosti posvetio prikazivanju seljaka i pejzaža. U Rusiji je od 1870. grupa Peredvižniki ( videti Ilja Rjepin) radila takođe na socijalno-kritičkim temama. I impresionizam može da se podvede u relaistička strujanja mada su predstavnici tog pravca bili potpuno okrenuti čisto fenomenološkim pojavnim oblicima sveta a društveno-kritičke aspekte jedva da su tematizovali.

U 2a veku stalno su se iznova pojavljivali novi realistični načini slikanja naročito sa ciljem da prikažu socijalne prilike (videti verizam) ili da bi svetu stvari podarili magijsko značenje (videti magijski realizam, nova stvarnost, nadrealizam). Oblik realizma koji se temeljio na konkretnoj realnosti predmeta predstavljao je razvoj objekatske umetnosti od vremena ready made umetnost Marsela Dišana koja je našla svoj produžetak u novom realizmu. Nasuprot tome sa obradom socijalno kritičkih tema nastavljeno je u slikarstvu muralizma i socijalističkog realizma.

Doba koje obuhvata drugu polovinu XVllI i poceteak XlX veka predstavlja jednu od najznamenitijih epoha u istoriji muzike. To je vreme formiranja i razvoja simfonijskog muzickog misljenja,radjanja novih oblika:sonatno-simfonijskog ciklusa,sonate,kamerne i koncertne muzike. Najvazniju ulogu u ovom novom obliku imao je snatni ALEGRO(allegro),koji se zasnivao na principu kontrastnog suprostavljanja dvejumuzickih tema iz kojih sledi napregnuti razvoj motivskog materijala.

Becki klasicari

Sonatno-simfonijski ciklus formirali su brojni evropski kompozitori od kojih su najpoznatiji:

Jozef Hajdn,Volfgang Amadeus Mocart,Ludvig van Betoven.


Njihova delatnost se odvijala u Becu i zato su u istoriji muzike poznati kao predstavnici becke klasike odnosno becke klasicne skole.

Pojam klasike

Za mnoge muzika klasicara predstavlja najveci vrhunac koji je ikad dostignut u razvoju muzike,pa se za nju vezuju pojmovi koji i inace odredjuju nase shvatanje klasicne vrednosti:idealna lepota,uravnotezenost,formalna jednostavnost i ekspresivna neposrednost.

Enciklopedijska definicija klasicizma kao onog »sto je saglasno pravilima starih «, u stvari ,dnsi se na AKADEMIZAM,a on je sasvim suprotan duhu klasicne umetnosti.

Klasicni uzor

U xvll veku zabelezen je novi talas interesovanja za jasne,rasclanjene,zakonomerno povezane forme grcke i rimske umetnosti.

Odnos barokne i klasicne epohe nuzno asocira na odnos gotike i renesanse. U likovnoj umetnosti ovaj period je poznat kao neoklasicizam.

Etnicko nacelo

U XVlll veku ispljeno je veliko interesovanje za nardnu umetnost,inicirano je prikupljanje folklornog blaga. Jhan Gotfrid Herder (1744-1830) narocitu paznju psveciva je nardnoj peziji i bio jedan od prvih prikupljaca narodnih pesama. Bavio se filozfijom istrije,smatrao je da se sve u istoriji coveka razvija iz odredjenih okolnosti i po prirdnim zakonima ,da covecanstvo obedinjuje ideja humaniteta i u istrijskim procesima ucestvuju svi narodi,pa i najprimitivniji. U muzici su ove ideje takodje nasle primenu. Beleze se i izdaju zbornici sa narodnim napevima.

Demokratizacija umetnosti

Promene u kulturnom zivotu krajem XVlll veka nagovestavale su Francusku revoluciju.

Hronologija

Hronoloski nije mguce precizno odrediti pocetak klasicne epohe. Uravnotezenost u obliku,sadrzaju i izrazu postignuta je osamdesetih god. u Hajdnovim i Mocartovim delima ali se elementi klasicng jezika javljaju i dugo psle toga u sklopu drugih nacionalnih tradicija. I Ludvig van Betoven,treci veliki predstavnik epohe,dlazi dalje u prdubljavanju stila svojih prethodnika i klasicni stil povezuje sa romantizmom.

Sonatni ciklus

Sonatni ciklus odlikuju dublji sadrzaji veca slozenost i razradjenost oblika i cvrsca povezanost stavova u organsku celinu. On po pravilu ima 3 ili 4 stava. Solisticke sonate  i skoro svi koncerti imaju trostavacan ciklus,sa redosledom brz-lagan-brz. Cetiri stava imaju vecina simfonija i kamernih dela,ali i mnoge snate i tada vazi pravilo brz-lagan-menuet(skerco)-brz.Prvi stav je pisan u sonatnom obliku i ima ulogu dramskog centra. Dva unutrasnja stava predstavljaju dve epizode-lirskog i igrackog(humoristickog karaktera).

Finalni stav je najcesce vedar,lak,pun pokreta.

Sonatni oblik

Sonatni oblik predstavlja srz sonatnog ciklusa. Pociva na sukobu dviju tema koje kontrastiraju totalno i po karakteru. U snati se cesto javlja drugo razvijanje-KODA oblika u kojoj definitivno trijumfuje jedna od tema. Sonatni oblik i sonatni ciklus nasli su primenu zanrovima instrumentalne i vokalno-instrumentalne muzike. Taj proces uticaja simfonijskog nacina misljenja na druge oblike naziva se SIMFONIZACIJA.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.